Mgbe a mụrụ nwatakịrị, nne nke nwa na-enwe ikike nne na nna n'ebe nwa ya nọ. Ewezuga n'ọnọdụ ebe nne n'onwe ya ka dị obere n'oge ahụ. Ọ bụrụ na nne ahụ lụrụ di ma ọ bụ nwunye ya ma ọ bụ nwee mmekorita edebanyere aha n'oge a mụrụ nwa, nna nwa na-enwekwa ikike nne na nna ozugbo n'ebe nwa ahụ nọ.
Ọ bụrụ na nne na nna nke nwatakịrị na-ebikọ naanị ọnụ, njikota aka anaghị etinye aka ozugbo. N'ihe gbasara ibikọ ọnụ, nna nwa ahụ ga-, ọ bụrụ na ọ chọrọ, mara nwa ahụ na obodo. Nke a apụtaghị na onye ọlụlụ nwekwara ikike nke nwa. Iji mee nke a, ndị nne na nna ga-ejikọrịrị ọnụ nye ụlọikpe arịrịọ maka njikota aka ha.
Gịnị ka ikike nne na nna pụtara?
Ikike nne na nna pụtara na ndị nne na nna nwere ikike ikpebi mkpebi ndị dị mkpa ná ndụ obere nwa ha. Dịka ọmụmaatụ, mkpebi ahụike, nhọrọ ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ mkpebi ebe nwatakịrị ga-enwe ebe obibi ya. Na Netherlands, anyị nwere ikike ịkpọrọ onye nlekọta na njikọ ọnụ. Ichebe onye nlekọta n’onwe ya pụtara na ikike ịkpọrọ ya n’aka otu nne na nna, ya na ịkpọkọtara onye ọzọ pụtara na ọ bụ nne na nna mụrụ ya.
Enwere ike ịgbanwe ikike a jikọrọ aka mee ka ọ bụrụ naanị otu onye isi?
Principlekpụrụ bụ isi bụ na njide ejikọtara ọnụ, nke dị n'oge alụmdi na nwunye, na-aga n'ihu mgbe alụkwaghịm. Nke a na-abụkarị maka ọdịmma nwa ahụ. Ma, n’okwu ịgba alụkwaghịm ma ọ bụ n’usoro ịgba alụkwaghịm, otu n’ime ndị nne na nna ahụ nwere ike ịrịọ ụlọ ikpe ka ọ na-elekọtara onye a mụrụ ihe nanị ya. A ga-enye naanị arịrịọ a n'okwu ndị a:
- ọ bụrụ na enwere nwatakiri a na-anabataghị na nwatakịrị ahụ ga-anọ ma ọ bụ furu efu n'etiti nne na nna ya na-atụghị anya na nke a ga-akawanye mma zuru oke n'ọdịnihu, ma ọ bụ;
- mmeghari njide nke onye nkwado dị mkpa n'ụzọ ọzọ maka ọdịmma nwata ahụ.
Ahụmahụ bara uru egosila na a na-enyekarị ndị na-arịọghị maka ikike isi naanị otu isi. Otu n'ime njirisi ndị a kpọtụrụ aha n'elu ga-emezurịrị. Mgbe enyere arịrịọ maka ikike ịkpọrọ onye isi, a chọghịzi nne na nna nwere ikike ịkpọtụrụ nne ma ọ bụ nna nke ọzọ mgbe mkpebi dị mkpa na ndụ nwata ahụ metụtara. Nne ma ọ bụ nna a napụrụ ikike ịkpọ ụmụ ya enweghịkwa isi na ndụ nwata ahụ.
Ihe kacha mma nwatakịrị ahụ nwere
'Ihe kacha mma maka nwatakịrị' enweghị nkọwa doro anya. Nke a bụ echiche na-edoghị anya nke kwesịrị imejupụta site na ọnọdụ nke ọnọdụ ezinụlọ ọ bụla. Ya mere, onye ọka ikpe ga-elele ọnọdụ niile dị na ngwa dị otú ahụ. Otú ọ dị, na omume, a na-eji ọtụtụ mmalite mmalite na njirisi eme ihe. Isi mmalite dị mkpa bụ na a ga-edobe ikike njikọ mgbe ịgba alụkwaghịm gasịrị. Ndị nne na nna ga-enwerịrị ike ime mkpebi dị mkpa gbasara nwa ahụ ọnụ.
Nke a pụtakwara na ndị nne na nna ga-enwerịrị ike ịkparịta ụka nke ọma. Otú ọ dị, nkwurịta okwu na-adịghị mma ma ọ bụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ enweghị nkwurịta okwu ezughị iji nweta nanị njide. Naanị mgbe nkwurịta okwu na-adịghị mma n'etiti ndị nne na nna na-emepụta ihe ize ndụ na ụmụaka ga-abụ ndị ọnyà n'etiti nne na nna ha ma ọ bụrụ na nke a na-atụghị anya na ọ ga-akawanye mma n'ime obere oge, ụlọ ikpe ga-akwụsị njide nkwonkwo.
N’oge a na-eme ya, onye ọka ikpe nwekwara ike chọọ mgbe ụfọdụ ka ọ gakwuru onye ọkachamara ka ọ mara ihe ga-akacha baara nwatakịrị uru. Dịka ọmụmaatụ, ọ nwere ike ịrịọ Kọmitii Nchedo tomụaka ka ha nyochaa ma nye akụkọ banyere ma ikike ịlụ nwa ma ọ bụ nke jikọrọ ya bụ maka ọdịmma kasịnụ nke nwatakịrị.
Enwere ike gbanwee ikike site na otu isi rue na njikọ jikọrọ ọnụ?
Ọ bụrụ na enwere onye nlekọta otu onye na nne na nna chọrọ ịgbanwe ya na njide ejikọtara, enwere ike ịhazi nke a site na ụlọ ikpe. Enwere ike ịrịọ nke a na ederede ma ọ bụ site na mpempe akwụkwọ site na ụdị. N’okwu ahụ, a ga-edetu ihe n ’akwụkwọ njide ejidere onye ọ bụla jikọrọ ya na nwata a na-ekwu maka ya.
Ọ bụrụ na ndị nne na nna ekwenyeghị na ngbanwe site n'otu nnabata na nnabata, nne ma ọ bụ nna ahụ nke enweghị ikike n'oge ahụ nwere ike wega okwu ahụ n'ụlọ ikpe ma tinye akwụkwọ ka ya na mkpuchi ya. A ga-ajụ nke a naanị ma ọ bụrụ na e nwere iwu nzuzo nzuzo ae kwuru n'elu na ụkpụrụ furu efu ma ọ bụ ọ bụrụ na ịjụ ya dị mkpa n'ụzọ ọzọ maka ọdịmma nwata ahụ. Na omume, a na-enyekarị arịrịọ ka ịgbanwe onye nọchiri ya na ịkpọkọ ụmụ ya abụọ. Nke a bụ n'ihi na na Netherlands anyị nwere ụkpụrụ nke ịbụ nne na nna. Principlekpụrụ a pụtara na ndị nne na nna kwesịrị inwe oke nha anya na nlekọta na nzụlite nwa ha.
Njedebe nke ikike nne na nna
Njide nne na nna na-akwụsị site n'ọrụ nke iwu ozugbo nwatakịrị ahụ ruru afọ 18. Site na mgbe ahụ nwatakịrị ahụ toro ma nwee ikike ikpebi ndụ nke ya.
Ị nwere ajụjụ gbasara ikike nne na nna ma ọ bụ ị chọrọ ka enyere gị aka na usoro itinye akwụkwọ maka ikike naanị nne ma ọ bụ nna nke nkwonkwo? Biko kpọtụrụ otu onye nwere ahụmahụ anyị iwu ezinụlọ ndị ọka iwu ozugbo. Ndị ọka iwu na Law & More ga-enwe obi ụtọ inye gị ndụmọdụ ma nyere gị aka n'okwu ndị ahụ maka ọdịmma nke nwa gị.